الف- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر) حاصل ازاقدامات پیمانکار یا کارگزاران پیمانکار :

موارد قصور پیمانکار که موجب بروز  انوع ادعا میگردد  :

-تاخیر در شروع  تجهیز کارگاه و یا تعلل در به سرانجام رساندن آن

– تعلل در شروع و ادامه عملیات اجرایی پروژه و تصمیم گیری های مرتبط

-تخمین و پیش بینی نادرست پیمانکار از منابع مورد نیاز و هزینه های پروژه

– مشکلات مالی پیمانکار و مشکلات جریان نقدینگی

– برنامه ریزی و زمانبندی نامناسب پروژه توسط پیمانکار

– تاخیر در تدارک منابع ( مواد ومصالح ، تجهیزات ، ماشین آلات )

– کارهای ناقص ، اشتباهات و کیفیت پایین ساخت ، کیفیت پایین ماشین آلات یا کمبود آنها درکارگاه

– تاخیرها در کارهای پیمانکاران دست دوم

-مدیریت و نظارت ضعیف پیمانکار بر سایت

-کیفیت پایین کارکنان و پرسنل فنی پیمانکار یا کمبود آنها درکارگاه

– تأخیر و کوتاهی درانجام تعهدات مربوط به فراهم کردن تسهیلات و تاسیسات

-بکار بستن روشهای ساخت نامناسب توسط پیمانکار

-و …

 

د- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر) حاصل از عمل قوای قاهره یا خارج از کنترل طرفهای پیمان

د- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل از عمل قوای قاهره یا خارج از کنترل طرفهای پیمان

  • جنگ ، تحریم،بیماریهای واگیردار،اعتصابات عمومی،انقلاب،سیل و زلزله و …
  • شرایط بد اقتصادی جامعه
  •   اثر شرایط آب وهوایی بر پروژه
  • کمیاب شدن ماشین آلات و قطعات ماشین آلات در بازار .
  • کمیاب شدن مواد و مصالح ساخت در بازار

ب- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر) حاصل ازاقدامات کارفرما یا کارگزاران کارفرما(مشاور،مدیر طرح و یا …)

ب- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل ازاقدامات کارفرما یا کارگزاران کارفرما(مشاور،مدیر طرح و یا …)

-عدم تناسب معیارهای واگذاری قرارداد  با واقعیت پروژه و انتخاب اشتباه نوع قرارداد

-شتاب و تعجیل در مناقصه و شروع ساخت قبل از تکمیل طراحی  و به تبع آن اشتباه و تناقضات متعدد در اسناد مناقصه و کمبودها در اسناد طراحی

-عدم در نظر گرفتن توانایی فنی پیمانکاران هنگام ارجاع کار و بسنده کردن به قیمت پایین جهت واگذاری پروژه

– تاخیر در تصمیم سازی و یا تصمیم گیری حین اجرای پروژه جهت بازبینی و تصویب اسناد طراحی و یا رفع مشکلات فنی ، رفع معارضات ، مواد ومصالح نمونه

و دیگر مشکلات رخ داده در طول پروژه

– تجربه کم و ضعف مهندسی درکارفرما ، مشاور یا طراح

-تاخیر در پرداخت ها و تعهدات مالی

– تاخیر در بدست آورن مجوزها از دستگاههای مختلف

-تأخیر و کوتاهی در انجام تعهدات مربوط به تحویل سایت

فقدان یا کمبود اطلاعات مورد نیاز ( تاسیسات زیرزمینی ، معیارهای فنی و …)

-تغییرات متعدد  در برنامه زمانبندی در حین اجرای پروژه ، عدم کنترل مناسب برنامه زمان بندی پیمانکار قبل از تصویب اولیه

درخواست تسریع در بخشی از کارها-تغییردر روشهای ساخت برنامه ریزی شده-تعلل در تصمیم گیری-در دسترس نبودن اطلاعات مورد نیاز-اعمال تغییرات در محدوده کار

-تاخیر در تحویل مواد و مصالح و تجهیزات و یا تغییر در نوع و مشخصات مواد و مصالح و منابع تهیه آنها .

-تعلیق و قطع کارها توسط کارفرما .

-تاخیر در انجام بازرسی ها و آزمایشات-

-پاسخ خارج از موعد به مکاتبات و پرسش های کتبی پیمانکار

  • …..

طبقه بندی ادعاها بر اساس عامل بروز قصور

مدیر پروژه(در هر سازمان وطرف)جهت رسیدن پروژه به اهداف مربوطه موظف به شناخت ریسک های پروژه وکنترل وانتقال مناسب آن می باشد.شناخت انواع تاخیرات در این بین اهمیتی ویژه دارد. انواع تاخیرات و دلایل آن در طول حیات پروژه را از دیدگاه عامل به وجودآورنده را می توان به سه گروه زیر تقسیم کرد:

الف- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل ازاقدامات پیمانکار یا کارگزاران پیمانکار

ب- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل ازاقدامات کارفرما یا کارگزاران کارفرما

ج- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل ازاقدامات توامان پیمانکار و کارفرما(موضوع شناوری و تعلق شناوری)

د- ادعاهای (تاخیرات و یا ادعاهای دیگر)  حاصل از عمل قوای قاهره یا خارج از کنترل طرفهای پیمان

در ادامه مصادیق هر کدام از موارد به عنوان مثال ذکر میشود.

طبقه بندی مفهومی ادعاها

گرچه از دیدگاه افراد درگیر در مباحث مدیریت ادعا ، دسته بندی انواع ادعاهای پیمانکاری موضوعی چندان مطلوب به نظر نمی رسد لکن همگی آنهابه این موضوع اذعان دارند که بررسی انواع ادعا از منظر چگونگی شکل گرفتن آن ، عوامل به وجود آورنده آن و یا … میتواند به چگونگی شناسایی موارد ادعا و همچنین شکل گیری روشی منسجم در جمع آوری مدارک و مستندات لازم کمک شایانی نماید. گرچه برخی دسته بندی های زیر دارای محدوده ای همسان با هم هستند اما مروری بر آنها خالی از فایده نمی باشد.

انواع طبقه بندی ادعاها :

 

  • طبقه بندی بر اساس عامل بروز ادعا
  • طبقه بندی بر اساس دلیل ادعا
  • طبقه بندی بر اساس هدف ادعا
  •  طبقه بندی بر اساس مبنای ادعاها
  •  طبقه بندی بر اساس طرفین درگیر در ادعا
  •  طبقه بندی بر اساس ماهیت ادعا
  • طبقه بندی بر اساس پیشرفت ادعا
  • طبقه بندی بر اساس مستندات و تحلیل انجام شده
  • طبقه بندی بر اساس تطبیق یا عدم تطبیق با قرارداد

 

 

روند پیدایش ادعا و اختلاف

روند پیدایش ادعا و اختلاف را می توان به شرح ذیل متصور شد:

موضوعات حل و فصل نشده می توانند منبعی برای طرح ادعاهای آتی قلمداد گردند. ادعا به عنوان یکی از ابزارهای قراردادی برای حل و فصل موضوعات زمان و هزینه مورد نظر می باشد.

به عنوان مثال، کارفرما مدعی است که پیمانکار از برنامه اجرائی و پیشرفت مورد انتظار پروژه فاصله قابل توجهی دارد و متناسب با شرایط عمومی و خصوصی پیمان، به دلیل تاخیر در بهره برداری آتی پروژه ادعای خسارت می نماید. و یا پیمانکار مدعی است وضعیت پیشرفت پروژه همچنان بر اساس برنامه ریزی مصوب اولیه در جریان می باشد. البته به غیر از ادعاهای زمانی و هزینه ای، ادعاهای کیفی نیز در پروژه ها و در قالب قصور در بروز عیب و ایراد کاری از طرف پیمانکار یا مشاور نیز وجود دارد.

ادعا در ابتدا در قالب درخواست هایی از سوی هر یک از طرفین برای طرف دیگر مطرح می گردد.در صورتی که این خواست ها مورد توافق طرف مقابل قرار نگیرد جرقه اختلاف زده می شود. پس در واقع عنصر اساسی در ادعا، عدم توافق طرفین (اختلاف) می باشد.

 

در ابتدا خواست هایی از سوی هر یک از طرفین برای طرف دیگر مطرح می گردد(ادعا) و این خواست ها(ادعاها) خود بازتاب توقعات وانتظارات بر مبنای مقتضای طبیعت جایگاه طرف می باشد.در صورتی که این خواست ها مورد توافق طرف مقابل قرار نگیرد جرقه اختلاف زده می شود این عدم توافق در دو فاکتور می باشد:

الف  عدم توافق بر اصل خواسته.

ب  قبول خواسته طرف توسط طرف دیگر ، با این تفاوت که میزان جبران و انجام خواسته ها در این جا مورد توافق قرار نمی گیرد.

در صورت سوء تفاهم ها و سوء برداشت ها عموماً گفتگوهایی بین طرفین صورت می گیرد که خود گفتگوهامی تواند به صور مختلف نظیر نامه نگاری، مذاکرات شفاهی و… باشد. در صورت وجود دید مثبت در طرفین در طی این گفتگوهای مطالباتی، روح همدلی و همراهی ومشارکت حاکم خواهد بود اما در غیر این صورت و اعمال دید منفی، سوء تفاهمات به اختلاف می انجامد و در صورت ادامه به کارگیری ایندید، اختلافات به مشاجرات منجر می گردد در نهایت مشاجرات به دادخواهی منتهی می شود. با دقت بر این موضوع تصور لایه لایه بودن اختلافات مناسب جلوه می دهد، به عبارتی پیدایش اختلافات لایه به لایه صورت می گیرد و در هر لایه هزینه رسیدگی و بررسی اختلافات و حل آن کمتر است و افراد کمتری در این خصوص درگیر می باشند. هر چه اختلافات عمیق تر و به لایه های اصلی بعدی برسد افراد درگیر در این خصوص و دخالت آنها افزایش می یابد که خود علاوه بر بحث صرف زمان و هزینه بیشتر، پیچیدگی و بروز مشکلات ر ا افزایش می دهد.با نگرش بر چگونگی پیدایش این مساله لزوم مدیریت صحیح جهت پرلایه شدن دعاوی احساس می گردد.

زیاد منفی انگاشتن ادعاهاواختلافات و اعمال دید منفی در برخورد با آنها همانند عدم توجه به آن می تواند پروژه را دچار مشکل نماید.لذا برخورد با اختلاف ظرافت و هنر خاصی می خواهد و دارای جنبه هنری و در عین حال علمی و نیز تجربی است. بنا به تعریفی مدیریت به معنای تصمیم گیری و انتخاب از بین گزینه ها می باشد از طرفی مدیریت هم علم است و هم هنر، لذا برخورد با اختلافات مدیریت خاصی می خواهد

. مدیریت اختلافات و دعاوی نقش پیش گیرانه جهت جلوگیری از تبعات منفی ادعاها با حوزه عملکردی بسیار گسترده خواهد داشت. استراتژی های تدوین شده و اجرایی توسط مدیریت پروژه در این خصوص با توجه به استقرار عموماً هرمی مدیریت در پروژه تاثیری فراگیر بر حیات پروژه خواهد داشت.

از مناظر مختلف می توان به تحلیل مدیریت دردعاوی واختلافات پرداخت. از جنبه بررسی شخصیتی نیزداشتن خصوصیات مستبدانه و ضد روحیه همکاری و تمامیت خواه کل بدنه هر سیستم را زیر سوال برده و تاثیرگذار خواهد بود. لذا شخصیت فردی مدیر در این بین از اهمیت ویژه ای برخوردار است . دانش فنی و تخصصی نیز نقش غیر قابل انکار در مدیریت دارد.

پیش بینی ها و پیشگیری ها در صورتی که ازچشم تیز بین مدیریت دور بمانند ممکن است کل ساختار پروژه را با آفت اختلاف بیمار نمایند. به طور خلاصه با توجه به قدرت تسری بخشی روحیه از مدیر به سایر اجزای سازمان هر یک از طرفین، فقدان روحیه مشارکت جویی بر اختلافات طرفین خواهد افزود و عملکردی تشدیدی خواهد داشت.